КӘСІБИ БАҒЫТТАЛҒАН ШЕТ ТІЛІН ОҚЫТУДАҒЫ СӘУЛЕТ ТЕРМИНОЛОГИЯСЫН КОМПЬЮТЕРЛІК ТАЛДАУДЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК АСПЕКТІЛЕРІ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/PEDS.2026.81.2.018Кілт сөздер:
компьютерлік корпусқа негізделген талдау, сәулет терминологиясы, арнайы мақсаттағы ағылшын тілі (ESP), жиілік талдауы, LDA тақырыптық модельдеуі,, VR технологиялар негізіндегі тіл үйрету, құрылымдық элементтер, дизайн қағидаттарыАннотация
Бұл мақалада болашақ сәулетшілерге арналған арнайы мақсаттағы ағылшын тілі (ESP) курстарындағы сәулеттік терминологияның үш деңгейде - бастапқы (A1), бастапқы-орта (A2) және орта (B1) - таралуы зерттеледі. Зерттеудің эмпирикалық негізін кәсіби бағытталған үш оқулықтан - Professional English in Use: Architecture (Коновалова Е.Н.), English for Architects (Безручко Е.Н.) және English for Construction Universities (Лукина Л.В.) - алынған мәтіндерден құрастырылған арнайы корпус құрайды. Корпус мәтіндері цифрланып, регистрді нормализациялау, стоп-сөздерді алып тастау және токенизациялау арқылы алдын ала өңделді, одан кейін Python, NLTK және gensim кітапханаларын пайдалана отырып жиілік және тақырыптық модельдеу талдауына ұшырады. Жиілік таралымдары мен визуализациялар - баған диаграммалары, дөңгелек диаграммалар және pyLDAvis тақырыптық карталары - сәулеттік лексиканың жоғары жиілікті тығыз өзегін (architecture, building, construction, materials, design), үш тақырыптық кластерді (құрылымдық элементтер, материалдар, жобалау принциптері) және корпустың тұжырымдамалық ядросын білдіретін бір басым LDA тақырыбын анықтауға мүмкіндік берді. Жиілік деректері, тақырыптық мүшелік және контекстік қолданыс үлгілері негізінде A1–B1 континуумы үшін терминологияны деңгейлік бөлудің дифференцирленген моделі ұсынылды. Бұл модель VR негізіндегі оқу тапсырмаларын жобалауда қолданылады: A1 деңгейінде виртуалды ортадағы базалық кеңістіктік элементтерді атаудан бастап, B1 деңгейінде форма, стиль және тұрақтылық тұжырымдамаларын біріктіретін күрделі жоба тапсырмаларына дейін. Зерттеу нәтижелері корпустық-лингвистикалық әдістер мен иммерсивтік VR-технологияларын ұштастырудың сәулеттік лексиканы меңгерудің эмпирикалық тұрғыдан дәйектілеу жолын қамтамасыз ететінін, лексикалық таңдауды аутенттік жиілік профильдері мен академиялық мәтіндердің тақырыптық құрылымымен сәйкестендіретінін және осылайша ESP оқытудың жалпы тиімділігін арттыратынын көрсетеді.
