БАСТАУЫШ СЫНЫП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ҰЛТТЫҚ ҚҰНДЫЛЫҚТАРЫН ДӘСТҮРЛІ ҚАЗАҚ МУЗЫКАСЫН ИНТЕГРАЦИЯЛАУ АРҚЫЛЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/PEDS.2026.81.2.039Кілт сөздер:
ұлттық құндылықтар, дәстүрлі музыка, қазақтың ұлттық аспаптары, , бастауыш сынып оқушылары, оқушылар, музыка білімі, мәдени сәйкестік, мәдениетАннотация
Бұл зерттеудің мақсаты – дәстүрлі қазақ музыкасын бастауыш мектептің оқу бағдарламасына енгізудің оқушылардың ұлттық құндылықтарын қалыптастыруға әсерін қарастыру. Жұмыста Қазақстан Республикасының білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасы мен 2022 жылғы Музыка пәні бойынша үлгілік оқу бағдарламасы ескеріліп, зерттеу тақырыбы бойынша өзекті ғылыми дереккөздер талданды. Бастауыш сынып оқушыларының ұлттық құндылықтарының қалыптасу деңгейін диагностикалауға арналған әдістеме және қазақ музыкалық мұрасын стандартты музыка сабақтарына енгізетін 3–4 сыныптарға арналған құндылыққа бағытталған музыка пәні бағдарламасы әзірленді.
Әдістері: Зерттеу теориялық және эмпирикалық әдістерді біріктіреді: әдебиеттің теориялық талдауы, ұлттық құндылықтар мен дәстүрлі музыканың элементтерін жіктеу және модельдеу, сондай-ақ бастауыш сынып оқушыларының ұлттық құндылықтарының қалыптасуын бағалауға арналған диагностикалық құралды қолдану. Қалыптастырушы эксперименттің тиімділігін талдау үшін Фишердің бұрыштық түрлендіру критерийі пайдаланылды. Эмпирикалық зерттеу Қазақстандағы мектеп-гимназияда 3–4 сыныптың 100 оқушысы арасында жүргізілді, олар екі топқа бөлінді: эксперименттік (n=51) және бақылау тобы (n=49).
Нәтижелер: Бастапқы кезеңде екі топтағы ұлттық құндылықтардың даму деңгейлері шамалас болды. Араласудан кейін эксперименттік топ бақылау тобына қарағанда жоғары деңгейдегі құндылықтардың айқын өсуін көрсетті. Фишер критерийі 1% деңгейінде статистикалық мәнді айырмашылықты анықтады (φ emp = 2.435 > φ 0.01 = 2.31).
Осылайша, дәстүрлі қазақ музыкасын бастауыш білімге жүйелі түрде енгізу когнитивтік білім, эмоциялық қатысу және мәдени негізделген мінез-құлықтың байланысы арқылы ұлттық құндылықтарды қалыптастыруға ықпал етеді. Зерттеу бастауыш білім беруде этнопедагогика бағытындағы әдістемелік материалдар мен мұғалімдерді даярлау бағдарламаларын әзірлеуді, сондай-ақ құндылыққа бағытталған музыка пәні бағдарламасын енгізуді қолдайды.
