ЖАҺАНДЫҚ ҚҰЗЫРЕТТІЛІК ДЕСКРИПТОРЛАРЫН ӘЗІРЛЕУ ЖӘНЕ РАСТАУ: ТЕОРИЯЛЫҚ-ӘДІСНАМАЛЫҚ НЕГІЗДЕР ЖӘНЕ КЕЗЕҢДІК МОДЕЛЬ

Аннотация

Жаһандық құзыреттілік ұғымы қазіргі білім беру кеңістігінде, әсіресе шеттілдік білім беру контекстінде барған сайын маңызды орын алуда. Алайда оның халықаралық құжаттарда жиі кездесетініне қарамастан, оны бағалаудың практикалық тәсілдері жеткілікті деңгейде нақтыланбаған. Әсіресе болашақ шетел тілі мұғалімдерінің кәсіби дамуына бейімделген, эмпирикалық негізделген дескрипторлық жүйелердің тапшылығы байқалады. Осы зерттеу аталған олқылықтың орнын толтыру мақсатында жаһандық құзыреттіліктің деңгейлік дескрипторлық моделін ұсынып, оны жетілдіреді. Зерттеу үш кезеңде жүзеге асырылды. Бірінші кезеңде құрылымдық компоненттерді нақтылау үшін жаһандық құзыреттілік пен мәдениетаралық коммуникативтік құзыреттіліктің қолданыстағы үлгілеріне салыстырмалы талдау жүргізілді. Нәтижесінде әрекетке бағытталған can-do форматындағы алдын ала дескрипторлар жүйесі әзірленіп, иерархиялық деңгейлерге топтастырылды. Мазмұндық негізделгендігін бағалау мақсатында сегіз сарапшы дескрипторларды мазмұндық жарамдылық коэффициенті әдісі және сарапшылар арасындағы келісімділік талдауы арқылы қарастырды. Зерттеу нәтижелері мәдени әртүрлілікке ашықтық пен жалпы мәдени хабардарлық тұрғысынан жақсы қалыптасқанын көрсетті. Алайда сыни рефлексия және жауапты әрекет ету секілді күрделі аспектілер бойынша құзыреттілік деңгейі біршама төмен екендігі анықталды. Бұл үрдіс жаһандық құзыреттіліктің біртіндеп дамитынын және ұсынылған деңгейлердің тек теориялық жіктеу емес, студенттердің нақты даму айырмашылықтарын көрсететінін дәлелдейді. Құрылымдалған әрі эмпирикалық тұрғыдан тексерілген дескрипторлық негіз ұсына отырып, зерттеу мұғалімдер даярлау жүйесінде жаһандық құзыреттілікті практикалық тұрғыдан нақтылауға үлес қосады. Сонымен қатар нәтижелер болашақ педагогтердің жаһандық құзыреттілігінің жоғары деңгейлі, әрекетке бағытталған өлшемдерін дамыту үшін нысаналы педагогикалық ықпалдың қажеттілігін айқындайды.