ЖАҺАНДАНУ ЖАҒДАЙЫНДАҒЫ ШАҒЫН ТІЛДЕРДІ ОҚЫТУ МӘСЕЛЕЛЕРІ: АЛТАЙ ТІЛДЕРІ МЫСАЛЫНДА
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/PEDS.2026.81.2.001Кілт сөздер:
алтай тілдері, шағын тілдер, жаһандану, тіл саясаты, билингвалды білім беру, этнопедагогика, тілдік тұрақтылық, білім беруді цифрландыру, тілдік ығысу, тілдерді оқытуАннотация
Мақалада жаһандану жағдайында шағын тілдерді оқытудың өзекті мәселелері алтай тілдері мысалында қарастырылады. Бұл тілдер күрделі социолингвистикалық жағдайда қызмет етіп, өміршеңдігінің әртүрлі деңгейімен сипатталады. Зерттеу социолингвистика, педагогика, этнопедагогика және тіл саясаты салаларындағы заманауи ғылыми жарияланымдарды талдауға негізделген, бұл тілдік ығысу, сөйлеушілер санының азаюы және миноритарлық тілдердің функционалдық мәртебесінің өзгеруі үдерістерін жан-жақты түсінуге мүмкіндік береді.
Ерекше назар шағын тілдерді зерттеудің теориялық тәсілдеріне, соның ішінде тілдің тұрақтылығы, тілдің жойылуы және тілдің ұрпақаралық берілуі тұжырымдамаларына аударылады. Жұмыста жаһандану жағдайында халықаралық қатынас тілдерінің үстемдігі күшейіп, соның салдарынан алтай тілдерінің білім беру, бұқаралық ақпарат құралдары және цифрлық ортадағы қолданылу аясының шектелетіні атап көрсетіледі. Талдау нәтижесінде тіл иелерінің санының азаюы, заманауи оқу-әдістемелік материалдардың жеткіліксіздігі, кәсіби даярланған педагог кадрлардың шектеулілігі, сондай-ақ білім алушылардың ана тілін үйренуге деген ынтасының төмендігі ең осал факторлар ретінде анықталды.
Мақалада аталған мәселелерді шешудің заманауи тәсілдері жүйеленген. Олардың қатарына билингвалды және полилингвалды білім беру, цифрлық білім беру технологияларын пайдалану, этнопедагогикалық оқыту әдістерін енгізу, сондай-ақ миноритарлық тілдерді сақтау және жаңғырту жөніндегі халықаралық жобаларды іске асыру жатады. Сонымен қатар білім беру саясатын, мемлекеттік қолдауды және қоғамдық бастамаларды біріктіретін кешенді стратегиялардың тиімділігін көрсететін шетелдік тілдерді жаңғырту тәжірибесі қарастырылады.
Алтай тілдерін оқытудың тұрақты дамуы білім беру институттарының, тіл саясатының және цифрлық технологиялардың жүйелі өзара әрекеттесуі жағдайында ғана мүмкін екендігі атап өтіледі. Зерттеу нәтижелері жаһандану жағдайында тілдік әртүрлілікті сақтауға бағытталған тиімді тілдік білім беру модельдерін әзірлеу үшін теориялық және практикалық маңызға ие.
