ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ КОНТЕКСТІНДЕГІ БЕЛСЕНДІ МҰҒАЛІМДЕР: SCOPUS БАЗАСЫНДАҒЫ ҒЫЛЫМИ ЖАРИЯЛАНЫМДАРДЫҢ ТЕНДЕНЦИЯЛАРЫ МЕН БАҒЫТТАРЫ
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.48371/PEDS.2026.82.3.014Кілт сөздер:
проактивті педагогикалық мінез-құлық, білім берудегі жасанды интеллект, генеративті жасанды интеллект, білім беру, библиометриялық талдау, пәнаралық, цифрлық трансформация, цифрлық құзыреттілікАннотация
Зерттеуде 2020–2025 жылдар аралығында проактивті педагог мәселесі мен білім беруде жасанды интеллект (ЖИ) технологияларын қолдануға арналған ғылыми жарияланымдарға библиометриялық талдау ұсынылған. Зерттеудің мақсаты – осы саладағы негізгі үрдістерді, ғылыми басымдықтарды және зерттеушілер қауымдастығының даму ерекшеліктерін анықтау. Эмпирикалық базаны Elsevier компаниясының SciVal аналитикалық платформасының көмегімен өңделген Scopus деректер базасының материалдары құрады.
Зерттеу нәтижелері жарияланымдық белсенділіктің тұрақты өскенін, әсіресе 2023 жылдан бастап айтарлықтай артқанын көрсетті. Бұл білім беруді цифрлық трансформациялау жағдайында проактивті педагогикалық тәсілге деген ғылыми қызығушылықтың күшейгенін айғақтайды. Жарияланымдар саны мен ғылыми ықпал деңгейі бойынша жетекші орындарды Азия-Тынық мұхиты өңірінің елдері, ең алдымен Қытай иеленеді. Ең өнімді әрі ең көп дәйексөз келтірілген зерттеушілердің бірі – Gašević Dragan. Алынған нәтижелер білім беруді цифрландыру жағдайындағы педагогтің кәсіби рөлінің трансформациясын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді және осы бағыттағы кейінгі пәнаралық зерттеулерге негіз қалайды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы 2020–2025 жылдар аралығында Scopus деректер базасында индекстелген жарияланымдарды библиометриялық талдау негізінде проактивті педагогикалық мінез-құлық пен білім берудегі жасанды интеллект мәселелеріне арналған зерттеулердің тақырыптық интеграциялану деңгейін анықтауында жатыр. Жасанды интеллектіні негізінен технологиялық немесе дидактикалық тұрғыдан қарастыратын зерттеулерден айырмашылығы, бұл зерттеу қалыптасып келе жатқан пәнаралық ғылыми кеңістікте кәсіби проактивтілік пен педагогикалық агенттіктің көрініс табу деңгейін бағалауға мүмкіндік береді.
Контент-талдау белсенді оқыту, метатаным, білім алушылардың қабылдауы, педагогтерді даярлау, жоғары білім беру және генеративті жасанды интеллект сияқты бағыттардың басым екенін анықтады. Зерттеу нәтижелері алдағы теориялық және эмпирикалық зерттеулерде, сондай-ақ проактивті мінез-құлықты қалыптастыруға және жасанды интеллект технологияларын тиімді қолдануға бағытталған білім беру стратегиялары мен педагогтердің кәсіби даму бағдарламаларын әзірлеуде пайдаланылуы мүмкін.
